گروه اندیشه: از ابتدای نخستین دوره ریاست جمهوری ترامپ و همچنین در دوره دوم، موضوعی بسیار مورد بحث بود. این سبک جدید تندروی ترامپ به چه سمتی خواهد رفت؟ هماکنون مشخص شده که تمامی آرمانهای صلحطلبانه و درونگرایانه او برای توسعه همهجانبه آمریکا به عنوان یک کشور درجه یک، تنها سرابی بیش نبودهاند. سیاستهای نظام سرمایهداری برای بقای خود، اکنون ترامپ جنگطلب را به عنوان نماینده خود در موقعیتی تهاجمیترین کشور در محیط بینالملل قرار دادهاند. سرمایهداری نئولیبرال همراه با فاشیسم دولتی، خشونت را به سطح بیسابقهای افزایش داده است. وحید اسلامزاده در مقاله پیش رو، شکلگیری فاشیسم و ترامپیسم، وفاداری خواهی برای سرکوب حداکثری، برتری دادن به سفیدپوستان و شکلگیری فاشیسم نوین، حذف دموکراسی برای حل بحرانها، استفاده ترامپ از خشونت ناشی از نئولیبرالیسم و سرکوب چپها را مورد بررسی قرار داده است. این مطلب را در ادامه میخوانید:
****
سرتیتر مطالب:
چگونه ترامپیسم و فاشیسم در آمریکا و اروپا شکل گرفت؟
۱- بحث درباره ترامپیسم و فاشیسم که انتخابات اخیر ریاست جمهوری را تحت تأثیر قرار داد، سالها در حال شکلگیری بوده است. از زمانی که دونالد ترامپ در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۵ از پله برقی طلایی خود پایین آمد تا تمایل خود را برای ریاست جمهوری اعلام کند، محققان و تحلیلگران درباره فاشیسم هشدار دادهاند. سخنرانیها و اقدامات او پیش و پس از انتخابات ۲۰۱۵/۲۰۱۶ مواد لازم برای استدلال درباره این موضوع را فراهم کرده است.
ملیگرایی سفیدپوست نوستالژیک ترامپ که در شعار انتخاباتی «آمریکا را دوباره بزرگ کنیم» نهفته است، تمایلات اقتدارگرایانه و مردانگی سمی او، لفاظیهای ضد نخبهگرایی و ضد روشنفکری، سوء تعبیر نژادپرستانه از دشمنان داخلی و خارجی، زبان غیرانسانی و تحریک او به خشونت، غرایز انتقامجویانه و رفتارهای گاه به گاه ظالمانه، همه برای دانشجویان اقتدارگرایی و فاشیسم به سرعت قابل تشخیص بودند. این مفسران معتقدند که فارغ از تفاوتهای بین ترامپیسم و فاشیسم اروپایی بین دو جنگ جهانی، اشتراکات آنها توجیهکننده استفاده از یک توصیف واحد است؛ توصیفی که به عنوان هشداری درباره وخامت پدیده بهکار میرود.
رویدادهای ۶ ژانویه ۲۰۲۱ و اقدامات ترامپ در آخرین سال نخستین دوره ریاست جمهوریاش، نیاز به بازنگری درباره فاشیسم را برانگیخته است. امتناع ترامپ از قبول شکست انتخاباتی همراه با دخالتهای شخصی در فرایندهای انتخاباتی و قضایی به دنبال لغو نتیجه قطعی انتخابات ۲۰۲۰ بود. او هوادارانش را به واشنگتن دیسی فراخواند و به صراحت آنها را به تظاهرات در ساختمان کنگره تحریک کرد، همانند راهپیمایی پیراهن سیاههای موسولینی در رم.
هشداردهندگان فاشیسم این حمله را میتوان به صورت برگشتی بررسی کردند تا نشانههای قبلی تمایلات فاشیستی ترامپ را نشان دهند. او پیشتر در تجمعات خود بارها خشونت را تحریک و از آن حمایت کرده بود. در تجمع اتحاد راستگرایان در شارلوتزویل ۲۰۱۷، ترامپ برابری اخلاقی بین خشونتگران سفیدپوست و معترضان مخالف را تأیید و اعلام کرد که «افراد بسیار خوبی در هر دو طرف» وجود دارند.
در دوران قرنطینه کووید-۱۹ در ۲۰۲۰، ترامپ شبهنظامیان مسلح را که در برخی ساختمانهای کنگره ایالتی راهپیمایی کرده بودند تشویق کرده و در توییتی نوشت: «میشیگان را آزاد کنید، ویرجینیا را آزاد کنید». او در مناظره ریاست جمهوری سپتامبر ۲۰۲۰ از محکومیت خشونت جناح راست خودداری کرد و گفت گروه راست افراطی «پسران مغرور» باید «عقب بنشینند و آماده باشند».
علاوه بر این، ترامپ اختیارات خود را برای پر کردن دولت و قوه قضائیه با نیروهای وفادار افزایش داد، فرزندان مهاجران بدون مدرک را بازداشت کرد، شبهنظامیان مرز با مکزیک را توانمند ساخت و از اعمال خشونت نیروهای انتظامی علیه معترضان به قتل جورج فلوید حمایت کرد. این مسائل دوباره بحث ترامپیسم و فاشیسم را پس از ترک سمت او داغ کرد.
۲- وفاداری طلبی برای سرکوب شدید
برای ترامپ، مهاجران بدون مدرک تنها دشمنان نبودند. «دشمنان داخلی» که باعث ورود تعداد بیشتری مهاجر به آمریکا شدند بسیار خطرناکتر بودند. در یک سخنرانی در نوامبر ۲۰۲۳، ترامپ متعهد شد که «ما کمونیستها، مارکسیستها، فاشیستها و اراذل چپ رادیکال که در کشور زندگی میکنند را ریشهکن خواهیم کرد. تهدید واقعی از طرف چپ رادیکال است که هر روز جدیتر میشود… تهدید ما از درون است.»
او در مصاحبه با فاکس نیوز گفت دشمن بزرگتر دشمن داخلی است، و هرگاه لازم باشد، گارد ملی یا ارتش باید مقابله کند، زیرا چنین تهدیدی نباید رخ دهد.
این تهدید بیاساس نبود؛ در ۲۰۲۰ ترامپ فشار آورد تا نیروهای ارتش علیه معترضان غیرمسلح جان سیاهپوستان مهم است از نیروی مرگبار استفاده کنند. به ژنرال میلی گفته بود نیروهایش باید «جمجمهها را بشکنند» یا «آنها را حسابی کتک بزنند» یا «فقط به آنها شلیک کنند». با مخالفت ارتش، او آنها را سرکوب کرد و گفت به ژنرالهایی مثل هیتلر نیاز دارد که کاملاً وفادار و تحت فرمان باشند.
این سخنان نمایانگر نوعی ناسیونالیسم سفیدپوست نوستالژیک بود که در کمپین و ریاست جمهوری ترامپ تعریف میشد. روایت اصلی ترامپیسم تضاد بین عظمت گذشته آمریکا و وضعیت کنونی نابسامان آن است که باید با کمک او بهبود یابد.
سخنرانیها و بیانیههای ترامپ زبانی را دنبال میکند که نوعی «ناسیونالیسم افراطی پالینژنتیک» را شامل میشود که راجر گریفین آن را ویژگی فاشیسم میداند. این زبان زوال آمریکا را از گذشته والا به دوران تنزلیافته کنونی توصیف میکند و وعده رستگاری در آینده با رهبری ترامپ را میدهد.
ناسیونالیسم ترامپ با گفتمان بحران همبسته است. او در ۲۰۱۶ گفت: «کنوانسیون ما در لحظه بحرانی برای کشور برگزار میشود. حملات به پلیس و تروریسم تهدیدی برای سبک زندگی ماست.» ترامپ در طول دوره خود بارها از بحران انسانی و امنیتی مرز جنوبی صحبت کرد و در ۲۰۲۴ ادعا کرد سیاستهای بایدن «توطئهای برای سرنگونی آمریکا» است.
۳- ادعای ترامپ برای حل بحرانها با دیکتاتوری و حذف دموکراسی
ترامپ ادعا میکند تنها او قادر به حل بحرانهاست و با این وعدهها میخواهد رنج و تحقیر آمریکاییان واقعی را تسکین دهد و کشور را به عظمت بازگرداند. این بخش اصلی شخصیت سیاسی او از ۲۰۱۶ بوده است.
کمپین ۲۰۲۴ ترامپ بر این ادعا بود که کشور بیشتر سقوط کرده و در صورت شکست او «حمام خون» رخ خواهد داد. گرایشهای دیکتاتوری او از زمان حضور سیاسیاش آشکار است. او تسلط بر حزب جمهوریخواه را افزایش داده، منتقدان را حذف کرده و وفاداران خود را ترقی داده است. اطاعت از رهبر کلیدیترین عمل برای پیشرفت در حزب شده است، درست مانند حزبهای موسولینی و هیتلر.
ترامپ در پاسخ به سوال خبرنگار گفت او «از روز اول دیکتاتور خواهد بود»، اما به خاطر شرکت رأیدهندگان مسیحی تضمین داد که «چهار سال دیگر نیاز به رأی دادن نیست، چون همه چیز عالی خواهد شد.»
تمجید مکرر او از دیکتاتورها و انکار نتیجه انتخابات ۲۰۲۰ و امتناع از پذیرش نتایج ۲۰۱۶ و ۲۰۲۴، دلالت بر اقتدارگرایی او دارد. او درباره روند قانونی گفت: «غمانگیز است که من رئیس جمهور هستم و نمیتوانم همان کاری را انجام دهم که میخواهم.»
۴- ترامپ؛ استفاده از خشونت نئولیبرالی و سرکوب چپها
پس از تحریک خشونت در حمله ۶ ژانویه ۲۰۲۱، بسیاری از روزنامهنگاران و برخی پژوهشگران فاشیسم متقاعد شدند که ترامپ و ترامپیسم به آستانه نهایی فاشیسم رسیدهاند. شرکتکنندگان مسلح و گروههای افراطی مانند پسران مغرور این ادعا را تقویت کردهاند.
اگرچه ترامپ در تجارت بینالملل هنجارهای نئولیبرالی را نقض کرد، برنامه اقتصادی داخلیاش کاملاً مطابق با نئولیبرالیسم بود. او بزرگترین کاهش مالیات از ۱۹۸۶ را اجرا کرد که به ثروتمندان و شرکتها سود رساند. وعده کاهش مالیات به ۱۵ درصد در دوره دوم نیز نشاندهنده ادامه این روند است.
کاهش مالیات ۲۰۱۷ با کاهش شدید هزینههای رفاهی همراه شد. با وجود ایجاد «وزارت کارآمدی دولت» توسط ترامپ با هدف کاهش ۲ تریلیون دلاری هزینهها و حذف مقررات، کاهشها عمدتاً عمیقتر خواهند شد.
ترامپ در دوره ریاست جمهوری بخش بزرگی از مقررات محیط زیستی و بهداشتی اوباما را لغو کرد و در ۲۰۲۴ قول کاهش مقررات دست و پاگیر را داده است.
وعده حذف ده مقرره به ازای هر مقرره جدید که ممکن است توهمزا باشد، اما نشاندهنده تعهد او به تسهیل فعالیت بازار خصوصی، یعنی نئولیبرالیسم است.
ترامپ تجسم اخلاق سرمایهداری رقابتی «سگها را میخورند» است که اصل نئولیبرالیسم است. از طریق املاک و مستغلات یا رئیسجمهور، او نمونهای از داروینیسم اجتماعی نئولیبرالیسم است که به «حذف ضعیفان» تأکید دارد.
این مفهوم با فاشیسم مشترک است، ولی با فردگرایی ضد دولتی ترامپیسم و نئولیبرالیسم در تضاد است.
۵- اقتدارگرایی ترامپ پاسخی به سرمایهداری و بحران نئولیبرال
در اینجا جای بحث مفصل درباره اقتصاد سیاسی فاشیستی نیست، اما میتوان تفاوتهای آشکار بین اقتصاد سیاسی فاشیستی و اقتصاد سیاسی ترامپیسم را بیان کرد.
فاشیسمها معمولاً برنامه اقتصادی خود را «راه سوم» بین سرمایهداری و سوسیالیسم میدانند، با دولت کنترلکننده اقتصاد به نمایندگی از مردم یا volk، حفظ مالکیت سرمایهداری و تشدید استثمار. در ایتالیا و آلمان موسولینی و هیتلر، اقتصاد بسیار دولتی بود.
اقتصاد ایتالیا پس از ۱۹۲۲ بیشتر دولتی شد و هیتلر هم با سیاست کسری بودجه و برنامه عظیم کارهای عمومی و بهرهگیری از کنترل قیمتها و دستمزدها اقتصاد را سازماندهی کرد. این با اقتصاد آمریکا تحت ترامپ متفاوت است که حتی با ملیگرایی اقتصادی نئومرکانتیلیستی، به نئولیبرالیسم متعهد است.
این مانع ریاست جمهوری اقتدارگرا نمیشود؛ ترامپ آشکاراً در مبارزات انتخاباتی و دوران ریاست جمهوری، قصد دیکتاتوری را اعلام کرده است. چنین اقتدارگرایی پاسخ به بحران اقتصاد نئولیبرال، ریاضت اقتصادی و نابرابری شدید است.
ترامپ به خوبی احساسات آسیبدیدگان را دستکاری کرده است، در حالی که سیاستهای نئولیبرالی که باعث مشکلات شدهاند را ادامه داده و تقصیر را بر گردن چپ رادیکال، مهاجران، مسلمانان و دشمنان داخلی نژادپرست میاندازد. او ترفند رهبران فاشیست گذشته را تکرار میکند.
با این حال، به دلایل ذکر شده، ترامپیسم هنوز فاشیسم کامل نیست بلکه یک پدیده ابتدایی با شباهتهای خانوادگی است که تفاوتهای قابل توجهی هم دارد. بنابراین باید از دیدگاه دوگانه صرف حضور یا عدم حضور فاشیسم در ترامپیسم فراتر رفت.
واژه «فاشیسم اولیه» برای توصیف گرایشهای اولیه و هشداردهنده ترامپیسم به کار میرود که انکار آن دشوار است و نشاندهنده پتانسیل بالقوه این زبان و اقدامات است.
در سیاست همیشه احتمالاتی وجود دارد و اجتنابناپذیری فاشیسم برای ترامپیسم یا نئولیبرالیسم وجود ندارد. اما تا زمانی که نئولیبرالیسم عقلانیت حاکم باشد، خشم و نفرتی وجود دارد که اقتدارگرایان و شبهفاشیستها از آن سود میبرند.
منابع:
Bergen, P. ۲۰۲۴. ‘Is trump really a cascist: Examining the controversial claim’. New American, ۳۰ October https://www.newamerica.org/the–thread/is–trump–a–fascist–peter–bergen/(open in a new window).
Blumenthal, S. ۲۰۲۴. We are witnessing the making of a fascist president in real time. The Guardian ۲۸ October. https://www.theguardian.com/commentisfree/۲۰۲۴/oct/۲۸/we-are-witnessing-the-making-of-a-fascist-president-in-real-time(open in a new window).
Bradner, E. and K. Sullivan. ۲۰۲۴. Trump’s former chief of staff says he fits ‘fascist’ definition and prefers ‘dictator approach’. CNN ۲۳ October. https://edition.cnn.com/۲۰۲۴/۱۰/۲۲/politics/trump-fascist-john-kelly/index.html(open in a new window).
Bravender, R. ۲۰۲۴. Trump vows anti-reg blitz. E&E News, Politico, ۴ November https://www.eenews.net/articles/trump-vows-anti-reg-blitz/(open in a new window).
Evans, R. ۲۰۲۱. Why Trump isn’t a fascist. The New Statesman, ۱۳ January. https://www.newstatesman.com/world/americas/north-america/us/۲۰۲۱/۰۱/trump-fascist(open in a new window).
Fattal, I., and S. Bai. ۲۰۲۴. A brief history of Trump’s violent remarks. The Atlantic ۳۱ October. https://www.theatlantic.com/politics/archive/۲۰۲۴/۱۰/trump-violent-rhetoric-timeline/۶۸۰۴۰۳/(open in a new window).
Gabbatt, A. ۲۰۲۰. How the domestic terror plot to kidnap Michigan’s governor unravelled. The Guardian. ۹ October. https://www.theguardian.com/us-news/۲۰۲۰/oct/۰۸/michigan-governor-gretchen-whitmer-kidnap-plot(open in a new window).
Gabbatt, A., and E. Pilkington. ۲۰۲۴. Trump fills Madison Square Garden with anger vitriol and racist threats. The Guardian, ۲۸ October. https://www.theguardian.com/us-news/۲۰۲۴/oct/۲۷/trump-madison-square-garden-rally(open in a new window).
Gale, W.G., H. Gelfond, A. Krupkin, M. Mazur, and E. Toder. ۲۰۱۸. Effects of the Tax Cuts and Jobs Act: A preliminary analysis. Brookings Institute, ۱۴ June. https://www.brookings.edu/articles/effects-of-the-tax-cuts-and-jobs-act-a-preliminary-analysis/(open in a new window).
۲۱۶۲۱۶