غزال زیاری- در سالهای اخیر، تنشهای ژئوپلیتیکی در نقاط مختلف جهان افزایش یافته و کشورها هر سال به توسعه و تجهیز جنگندههای جدید میپردازند.
شاید کمتر کسی به هزینههای جنگ یا حداقل هزینههای هر ساعت پرواز این پرندگان آهنین توجه کرده باشد. هر بار که جنگندهای از ناو هواپیمابر یا باند پایگاههای نظامی پرواز میکند، مبلغی معادل بودجه سالانه چندین خانواده متوسط در چند ساعت مصرف میشود.
احتمالا برایتان جالب باشد بدانید گرانترین جنگندهها برای عملیاتی شدن کدامند و چرا پرواز برخی از آنها حتی برای ثروتمندترین ارتشها هزینهای سنگین محسوب میشود؟
سرتیتر مطالب:
۱- F-۲۲ Raptor: فرمانروای قدیمی و دست نیافتنی
جنگنده F-۲۲ Raptor از نظر هزینه هر ساعت پرواز در صدر گرانترینها قرار دارد، پرواز این جنگنده برای ارتش آمریکا حدود ۸۵ هزار دلار در هر ساعت هزینه دارد.
علت هزینه بالا چیست؟ رپتور ترکیبی از فناوریهای دهه ۹۰ و اوایل ۲۰۰۰ است که خط تولید آن متوقف شده، قطعات یدکی محدود است و بدنه رادارگریز پس از هر پرواز نیاز به بازسازی پوششهای جذبی دارد. عمر خدمتی ۸ هزار ساعتی آن نسبت به رقبای جدیدتر کمتر است و قیمت اولیه ۳۵۰ میلیون دلاری سبب شده هزینه عملیاتی هر ساعت آن بسیار بالا باشد.
۲- F-۳۵ Lightning II: پیشرفته ولی هزینهبر
F-۳۵ قرار بود جایگزینی اقتصادی برای F-۱۶ باشد اما واقعیت اقتصادی متفاوت بود. قیمت خرید آن به حدود ۸۰ میلیون دلار کاهش یافته ولی هزینه پرواز آن هنوز در بازه ۳۳ تا ۴۲ هزار دلار است.
پیچیدگیهای نرمافزاری و نیاز به لجستیک پیشرفته باعث شده F-۳۵ مانند یک آیفون پرنده باشد که هزینه نگهداری بالایی دارد. پرواز در محیطهای گرد و خاکی و گرم باعث فرسایش موتور و افزایش هزینه تعمیرات میشود.
۳- F-۱۵EX: بازگشت غول قدیمی
نیروی هوایی آمریکا با سرمایهگذاری هوشمندانه روی F-۱۵EX تصمیم گرفته است؛ با وجود قیمت خرید ۹۴ میلیون دلار، عمر خدمتی ۲۰ هزار ساعته دارد، یعنی هواپیمایی برای ۳۰ تا ۴۰ سال خدمت مداوم.
هزینه پرواز ۲۹ هزار دلاری برای این جنگنده سنگین دو موتوره معقول است و این استراتژی به منظور کاهش هزینههای بلندمدت است.
۴– اروپاییهای مغرور: رافال و یوروفایتر
در بین گرانترین جنگندهها، نام اروپاییها نیز دیده میشود: رافال فرانسوی و یوروفایتر اروپایی.
رافال با هزینه عملیاتی پایینتر (بین ۱۸ تا ۲۰ هزار دلار) و قابلیت چندمنظوره، در کشورهای مانند قطر و امارات محبوب است. در مقابل، یوروفایتر تایفون که هزینه پرواز بالاتری (تا ۲۵ هزار دلار) و سیستمهای پیچیدهتر دارد، گزینهای گرانتر ولی قدرتمندتر است.
فرق اصلی آنها در بهرهوری اقتصادی است؛ به این معنی که رافال برای کشورهایی با بودجه محدود ولی نیازمند جنگندههای سطح بالا انتخاب منطقیتری است.
لیست گرانقیمتترین جنگندهها (هزینه عملیاتی و خرید)
این اطلاعات بر اساس گزارشهای اخیر پنتاگون (GAO) و منابع نظامی معتبر در سالهای ۲۰۲۵-۲۰۲۶ جمعآوری شده است:
|
مدل جنگنده |
کشور سازنده |
قیمت خرید (تخمینی) |
هزینه هر ساعت پرواز |
عمر خدمتی (ساعت) |
|
F-۲۲ Raptor |
آمریکا |
۳۵۰ میلیون دلار |
۸۵ هزار دلار |
۸ هزار ساعت |
|
F-۳۵A Lightning II |
آمریکا |
۸۲.۵ میلیون دلار |
۳۳ تا ۴۲ هزار دلار |
۸ هزار ساعت |
|
F-۱۵EX Eagle II |
آمریکا |
۹۴ میلیون دلار |
۲۹ هزار دلار |
۲۰ هزار ساعت |
|
Eurofighter Typhoon |
اروپا |
۱۱۷ میلیون دلار |
۱۸ تا ۲۵ هزار دلار |
۶ هزار ساعت |
|
Dassault Rafale |
فرانسه |
۱۱۵ میلیون دلار |
۱۸ تا ۲۰ هزار دلار |
۷ هزار ساعت |
|
F-۱۶ Viper (Block ۷۰) |
آمریکا |
۶۳ میلیون دلار |
۱۵ تا ۱۸ هزار دلار |
۱۲ هزار ساعت |
چرا هزینه پرواز اهمیت بیشتری نسبت به قیمت خرید دارد؟
یک اشتباه متداول در گزارشهای خبری تمرکز روی قیمت خرید است، ولی واقعیت این است که هزینه خرید تنها ۲۰ درصد از کل هزینه طول عمر جنگنده است. ۸۰ درصد باقی مانده صرف سوخت، حقوق تکنسینها، قطعات یدکی و بهروزرسانی نرمافزاری میشود.
از این رو، ارتشها به سمت هواپیماهایی مثل F-۱۶ Block ۷۰ میروند که با هزینه پرواز پایینتر امکان انجام مأموریتهای بیشتر را دارند بدون فشار به بودجه دفاعی.
با این حال، شرایط خاص مناطقی مانند خاورمیانه به علت گرمای بالا و گرد و خاک، هزینه پرواز را گرانتر میکند.
ذرات معلق شن باعث سایش قطعات موتور و سیستمهای خنککننده در دمای بالای ۵۰ درجه باید با توان بیشتر کار کنند که موجب افزایش خرابی و هزینه نگهداری میشود.
جنگ در عصر حاضر بیشتر نبرد لجستیک و محاسبه هزینههاست تا شجاعت صرف.
اعزام یک اسکادران ۱۲ فروندی F-۲۲ برای گشت روزانه بیش از یک میلیون دلار هزینه دارد. این نشان میدهد حضور نظامی گسترده بار سنگینی بر اقتصاد میگذارد. برنده نبرد کسی است که توان مالی ماندگاری در میدان را داشته باشد، نه فقط جنگندههای گرانقیمت.
طبق این فهرست، جنگنده F-۲۲ Raptor هنوز گرانترین برای پرواز محسوب میشود و هر بار پرواز آن معادل هزینه یک آپارتمان لوکس در تهران برای مالیاتدهندگان آمریکایی تمام میشود.
منابع: gao، saffm، janes، breakingdefense، simpleflying، flyajetfighter
۲۲۷۲۲۷